<\/span><\/h2>\nWitaminy ADEK mo\u017cna dostarcza\u0107 z codziennym jedzeniem, ale ich \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 r\u00f3\u017cne. Najtrudniejsza pod tym wzgl\u0119dem jest witamina D \u2013 sama dieta zwykle dostarcza jej znacznie mniej ni\u017c organizm mo\u017ce potrzebowa\u0107.<\/span><\/p>\nNajwa\u017cniejsze naturalne \u017ar\u00f3d\u0142a to:<\/span><\/p>\n\n- witamina A<\/b> \u2013 w\u0105tr\u00f3bka, jaja, mas\u0142o i nabia\u0142, a tak\u017ce warzywa zawieraj\u0105ce beta-karoten, np. marchew, dynia, szpinak i jarmu\u017c,<\/span><\/li>\n
- witamina D<\/b> \u2013 t\u0142uste ryby morskie, \u017c\u00f3\u0142tka jaj i niekt\u00f3re produkty wzbogacane,<\/span><\/li>\n
- witamina E<\/b> \u2013 oleje ro\u015blinne, migda\u0142y, orzechy, pestki s\u0142onecznika i nasiona,<\/span><\/li>\n
- witamina K<\/b> \u2013 zielone warzywa li\u015bciaste, broku\u0142y, kapusta, brukselka oraz cz\u0119\u015b\u0107 produkt\u00f3w fermentowanych.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n
Witamina A pochodz\u0105ca z produkt\u00f3w zwierz\u0119cych wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie w postaci retinolu. Z kolei z produkt\u00f3w ro\u015blinnych organizm otrzymuje karotenoidy, z kt\u00f3rych mo\u017ce wytwarza\u0107 witamin\u0119 A. Ma to znaczenie tak\u017ce przy nadmiarze \u2013 wysokie dawki retinolu s\u0105 wi\u0119kszym problemem ni\u017c beta-karoten pochodz\u0105cy z warzyw.<\/span><\/p>\n<\/span>Dlaczego mo\u017ce doj\u015b\u0107 do niedoboru witamin ADEK?<\/strong><\/span><\/h2>\nNiedob\u00f3r nie zawsze oznacza, \u017ce w diecie znajduje si\u0119 za ma\u0142o danej witaminy. Poniewa\u017c A, D, E i K s\u0105 rozpuszczalne w t\u0142uszczach, problem mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 tak\u017ce wtedy, gdy organizm gorzej trawi lub wch\u0142ania t\u0142uszcze.<\/span><\/p>\nRyzyko mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107:<\/span><\/p>\n\n- ma\u0142o urozmaicona albo bardzo restrykcyjna dieta,<\/span><\/li>\n
- d\u0142ugotrwa\u0142e ograniczanie t\u0142uszczu w jad\u0142ospisie,<\/span><\/li>\n
- zaburzenia wch\u0142aniania w przewodzie pokarmowym,<\/span><\/li>\n
- niekt\u00f3re choroby jelit, w\u0105troby, trzustki lub dr\u00f3g \u017c\u00f3\u0142ciowych,<\/span><\/li>\n
- stosowanie lek\u00f3w zmniejszaj\u0105cych wch\u0142anianie t\u0142uszcz\u00f3w,<\/span><\/li>\n
- niewielka ekspozycja na s\u0142o\u0144ce \u2013 szczeg\u00f3lnie w przypadku witaminy D,<\/span><\/li>\n
- wi\u0119ksze zapotrzebowanie lub zaburzenia metabolizmu wyst\u0119puj\u0105ce w niekt\u00f3rych okresach \u017cycia i chorobach.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n
To oznacza, \u017ce osoba jedz\u0105ca produkty zawieraj\u0105ce ADEK nadal mo\u017ce mie\u0107 niedob\u00f3r, je\u015bli ich przyswajanie jest zaburzone.<\/span><\/p>\n<\/span>Jak mog\u0105 objawia\u0107 si\u0119 niedobory witamin ADEK?<\/strong><\/span><\/h2>\nObjawy zale\u017c\u0105 od tego, kt\u00f3rej witaminy brakuje i jak du\u017cy jest niedob\u00f3r. Nie s\u0105 te\u017c na tyle charakterystyczne, \u017ceby na ich podstawie samodzielnie okre\u015bli\u0107, jaki sk\u0142adnik trzeba suplementowa\u0107.<\/span><\/p>\nMo\u017cliwe sygna\u0142y obejmuj\u0105 m.in.:<\/span><\/p>\n\n- pogorszenie widzenia po zmroku i wi\u0119ksz\u0105 sucho\u015b\u0107 sk\u00f3ry przy niedoborze witaminy A,<\/span><\/li>\n
- os\u0142abienie mi\u0119\u015bni i problemy z mineralizacj\u0105 ko\u015bci przy niedoborze witaminy D,<\/span><\/li>\n
- zaburzenia neurologiczne i os\u0142abienie mi\u0119\u015bni przy znacznym niedoborze witaminy E,<\/span><\/li>\n
- wi\u0119ksz\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do krwawie\u0144 przy niedoborze witaminy K.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n
Niedobory kilku witamin rozpuszczalnych w t\u0142uszczach jednocze\u015bnie cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 przy zaburzeniach ich wch\u0142aniania ni\u017c u zdrowej osoby stosuj\u0105cej urozmaicon\u0105 diet\u0119.<\/span><\/p>\n
<\/p>\n
<\/span>Czy ka\u017cdy doros\u0142y potrzebuje suplementacji witamin ADEK?<\/strong><\/span><\/h2>\nNie.<\/b> Zdrowa osoba stosuj\u0105ca urozmaicon\u0105 diet\u0119 zwykle mo\u017ce dostarczy\u0107 wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 witamin A, E i K z jedzeniem.\u00a0<\/span><\/p>\nInaczej wygl\u0105da sytuacja z <\/span>witamin\u0105 D<\/b>. W Polsce od jesieni do wiosny mo\u017cliwo\u015bci jej wytwarzania w sk\u00f3rze s\u0105 ograniczone. U zdrowych doros\u0142ych w wieku 19\u201365 lat, kt\u00f3rzy od maja do wrze\u015bnia maj\u0105 odpowiedni\u0105 ekspozycj\u0119 na s\u0142o\u0144ce, suplementacja w tym okresie nie jest konieczna, cho\u0107 mo\u017ce by\u0107 stosowana. Je\u015bli ekspozycja jest niewystarczaj\u0105ca, suplementacj\u0119 mo\u017cna prowadzi\u0107 przez ca\u0142y rok.<\/span><\/p>\nSuplementacja kilku witamin ADEK mo\u017ce mie\u0107 wi\u0119ksze uzasadnienie m.in. przy:<\/span><\/p>\n\n- potwierdzonych niedoborach,<\/span><\/li>\n
- zaburzeniach wch\u0142aniania t\u0142uszcz\u00f3w,<\/span><\/li>\n
- niekt\u00f3rych chorobach przewodu pokarmowego, w\u0105troby lub trzustki,<\/span><\/li>\n
- bardzo ograniczaj\u0105cej diecie,<\/span><\/li>\n
- stosowaniu lek\u00f3w wp\u0142ywaj\u0105cych na wch\u0142anianie lub metabolizm tych witamin.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n
Je\u015bli dieta pokrywa zapotrzebowanie na A, E i K, a uzupe\u0142nienia wymaga tylko witamina D, nie ma powodu automatycznie dodawa\u0107 pozosta\u0142ych trzech.<\/span><\/p>\n<\/span>Czy wszystkie witaminy ADEK trzeba suplementowa\u0107 razem?<\/strong><\/span><\/h2>\nNie.<\/b> To, \u017ce A, D, E i K s\u0105 rozpuszczalne w t\u0142uszczach, nie oznacza, \u017ce zawsze trzeba przyjmowa\u0107 je jednocze\u015bnie. Suplementacj\u0119 najlepiej dopasowa\u0107 do rzeczywistego zapotrzebowania.<\/span><\/p>\nJe\u015bli potrzebna jest wy\u0142\u0105cznie witamina D, mo\u017cna stosowa\u0107 preparat zawieraj\u0105cy tylko j\u0105. Podobnie potwierdzony niedob\u00f3r konkretnej witaminy nie oznacza automatycznie niedoboru pozosta\u0142ych.<\/span><\/p>\nDotyczy to tak\u017ce popularnego po\u0142\u0105czenia <\/span>D3 i K2<\/b>. Witamina K bierze udzia\u0142 w gospodarce kostnej i krzepni\u0119ciu, ale nie oznacza to, \u017ce ka\u017cdy doros\u0142y suplementuj\u0105cy witamin\u0119 D musi jednocze\u015bnie przyjmowa\u0107 K2. Potrzeb\u0119 takiego po\u0142\u0105czenia nale\u017cy ocenia\u0107 indywidualnie, a nie traktowa\u0107 jako obowi\u0105zkowy zestaw.<\/span><\/p>\n<\/span>Jak przyjmowa\u0107 witaminy ADEK, \u017ceby dobrze si\u0119 wch\u0142ania\u0142y?<\/strong><\/span><\/h2>\nWitaminy ADEK najlepiej przyjmowa\u0107 <\/span>razem z posi\u0142kiem zawieraj\u0105cym t\u0142uszcz<\/b>, poniewa\u017c uczestniczy on w ich trawieniu i wch\u0142anianiu. Nie musi to by\u0107 t\u0142usty posi\u0142ek \u2013 wystarczy np. oliwa, orzechy, jaja, ryba, awokado czy nabia\u0142.<\/span><\/p>\nNie ma jednej obowi\u0105zkowej pory przyjmowania ADEK. Mo\u017cesz stosowa\u0107 suplement rano, w po\u0142udnie lub wieczorem, je\u015bli wybrany posi\u0142ek zawiera t\u0142uszcz i taka pora u\u0142atwia regularno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\nNie ma te\u017c potrzeby dodawania du\u017cej ilo\u015bci t\u0142uszczu specjalnie dla suplementu. Wi\u0119ksze znaczenie ma obecno\u015b\u0107 niewielkiej ilo\u015bci t\u0142uszczu w normalnym posi\u0142ku ni\u017c wypijanie oleju czy przygotowywanie wyj\u0105tkowo ci\u0119\u017ckiego dania.<\/span><\/p>\n<\/span>Na co trzeba uwa\u017ca\u0107 podczas suplementacji witamin ADEK?<\/strong><\/span><\/h2>\nNajwa\u017cniejsze s\u0105 leki i inne suplementy stosowane r\u00f3wnocze\u015bnie. Problemem bywa nie samo po\u0142\u0105czenie witamin A, D, E i K ze sob\u0105, ale ich zbyt wysoka \u0142\u0105czna dawka albo interakcja z leczeniem.<\/span><\/p>\nSzczeg\u00f3ln\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107 zachowaj przy:<\/span><\/p>\n\n- witaminie K i antagonistach witaminy K<\/b>, takich jak warfaryna czy acenokumarol \u2013 nag\u0142e zwi\u0119kszenie lub zmniejszenie jej poda\u017cy mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na dzia\u0142anie leczenia przeciwzakrzepowego; wa\u017cna jest stabilna poda\u017c i uzgodnienie suplementacji,<\/span><\/li>\n
- witaminie A i retinoidach<\/b> \u2013 r\u00f3wnoczesne stosowanie preparat\u00f3w zawieraj\u0105cych wysokie dawki retinolu oraz lek\u00f3w z grupy retinoid\u00f3w mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko nadmiaru,<\/span><\/li>\n
- wysokich dawkach witaminy E i lekach wp\u0142ywaj\u0105cych na krzepni\u0119cie krwi<\/b> \u2013 du\u017ce ilo\u015bci witaminy E mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 ryzyko krwawienia,<\/span><\/li>\n
- lekach ograniczaj\u0105cych wch\u0142anianie t\u0142uszcz\u00f3w<\/b> \u2013 mog\u0105 jednocze\u015bnie zmniejsza\u0107 przyswajanie witamin ADEK.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n
Sprawd\u017a te\u017c sk\u0142ad wszystkich przyjmowanych preparat\u00f3w. Ta sama witamina mo\u017ce znajdowa\u0107 si\u0119 jednocze\u015bnie w kompleksie ADEK, multiwitaminie i osobnym suplemencie, przez co ca\u0142kowita dawka staje si\u0119 znacznie wy\u017csza, ni\u017c wynika\u0142oby z jednego opakowania.<\/span><\/p>\n
<\/p>\n
<\/span>Czy nadmiar witamin ADEK mo\u017ce by\u0107 szkodliwy?<\/strong><\/span><\/h2>\nTak.<\/b> W przypadku witamin rozpuszczalnych w t\u0142uszczach zasada wi\u0119cej znaczy lepiej zdecydowanie si\u0119 nie sprawdza. Szczeg\u00f3lnie witaminy A i D mog\u0105 przy nadmiernej suplementacji prowadzi\u0107 do istotnych dzia\u0142a\u0144 niepo\u017c\u0105danych.<\/span><\/p>\nSkutki zale\u017c\u0105 od konkretnej witaminy:<\/span><\/p>\n\n- witamina A<\/b> \u2013 d\u0142ugotrwa\u0142y nadmiar retinolu mo\u017ce prowadzi\u0107 m.in. do uszkodzenia w\u0105troby, dolegliwo\u015bci ze strony ko\u015bci i innych objaw\u00f3w hiperwitaminozy; wysokie dawki s\u0105 szczeg\u00f3lnie niebezpieczne w ci\u0105\u017cy,<\/span><\/li>\n
- witamina D<\/b> \u2013 nadmierna suplementacja mo\u017ce prowadzi\u0107 do zbyt wysokiego st\u0119\u017cenia wapnia we krwi, co mo\u017ce obci\u0105\u017ca\u0107 m.in. nerki,<\/span><\/li>\n
- witamina E<\/b>