Zatkane zatoki – kiedy do lekarza i jakie badania wykonać?

min. czytania

Zatkane zatoki to jeden z najczęstszych problemów laryngologicznych, pojawiający się zarówno w sezonie infekcyjnym, jak i u osób z alergiami czy przewlekłym nieżytem nosa. Uczucie niedrożności, ucisk twarzy, zaburzenia węchu i spływanie wydzieliny mogą utrzymywać się krótko lub przeradzać się w długotrwały dyskomfort. W większości przypadków dolegliwości mijają samoistnie, jednak część osób doświadcza nawracających i długotrwałych objawów. Wtedy kluczowe jest ustalenie przyczyny – a ta nie zawsze jest oczywista. Dopiero właściwa diagnostyka pozwala określić, z czego wynika problem. Z tego artykułu dowiesz się, kiedy konieczna jest wizyta u lekarza i jakie badania wykonuje się przy problemach z zatokami.

Co najczęściej powoduje przewlekłą niedrożność zatok?

Przewlekła niedrożność zatok nie musi wynikać z jednej przyczyny. Często jest efektem kilku nakładających się czynników, które razem zaburzają wentylację i drenaż zatok.

Najczęstsze przyczyny to:

• alergiczny nieżyt nosa, prowadzący do obrzęku błony śluzowej,
• nawracające infekcje wirusowe, które powodują długotrwały obrzęk ujść zatok,
• polipy nosa i przewlekłe zapalenie zatok typu 2,
• skrzywiona przegroda nosowa lub przerost małżowin,
• zaburzenia czynności rzęsek w chorobach takich jak mukowiscydoza,
• czynniki środowiskowe – zanieczyszczone powietrze, suche otoczenie, dym papierosowy.

Przyczyny te mogą prowadzić do sytuacji, w której powietrze nie dostaje się prawidłowo do zatok, a zalegająca wydzielina staje się źródłem przewlekłego stanu zapalnego.

Jakie są typowe objawy problemów z zatokami?

Objawy zaburzeń pracy zatok są często podobne niezależnie od tego, czy przyczyną jest infekcja, alergia czy przeszkody anatomiczne.

Najczęściej pojawiają się:

• uczucie blokady nosa lub brak możliwości swobodnego oddychania,
• ucisk lub ból w okolicy czoła, policzków lub nasady nosa,
• ból nasilający się przy pochylaniu,
• spływanie gęstej wydzieliny po gardle,
• zaburzenia węchu (hiposmia lub anosmia),
• przewlekły katar lub kaszel,
• uczucie zmęczenia, „zatkanej głowy”.

Widoczny obraz zatkanych zatok może obejmować obrzęk błony śluzowej, zalegającą wydzielinę i zwężone ujścia zatok – co potwierdza endoskopia lub tomografia komputerowa.

Jak długo zatoki mogą być zatkane?

Czas trwania objawów zależy od typu stanu zapalnego:

• infekcja wirusowa – zwykle 7–10 dni,
• ostre powirusowe zapalenie zatok – objawy trwające >10 dni, bez wysokiej gorączki,
• ostre bakteryjne zapalenie zatok – objawy nasilone lub pogarszające się po poprawie,
• przewlekłe zapalenie zatok (CRS) – objawy utrzymują się ponad 12 tygodni,
• nawracające zapalenia – ≥4 epizody rocznie z pełnym ustąpieniem między nimi.

Jeśli objawy zatkania nosa i ucisku twarzy utrzymują się tygodniami, nie warto czekać na samoistną poprawę – to moment na konsultację ze specjalistą.

Kiedy z zatokami trzeba udać się do lekarza?

W większości przypadków zatkane zatoki są elementem przejściowej infekcji i ustępują w ciągu kilku dni. Jednak niektóre sytuacje wskazują, że problem wymaga profesjonalnej oceny. Najważniejszym sygnałem jest czas trwania dolegliwości – jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 10 dni lub pojawia się wyraźne pogorszenie po okresie poprawy, może to świadczyć o powirusowym lub bakteryjnym zapaleniu zatok.

Konsultacja lekarska jest także wskazana wtedy, gdy dolegliwości powracają kilka razy w roku, pojawia się utrata węchu, przewlekły kaszel albo uczucie spływania wydzieliny do gardła, mimo stosowania leczenia domowego. To sytuacje, w których konieczne bywa poszerzenie diagnostyki o badania obrazowe lub endoskopowe.

Pilnej oceny wymagają objawy mogące świadczyć o powikłaniach, takie jak jednostronny, narastający ból twarzy, zaburzenia widzenia, obrzęk powiek czy wysoka gorączka. Objawy te nie należą do typowego przebiegu zapalenia zatok i zawsze wymagają szybkiej konsultacji medycznej.

Do jakiego specjalisty kieruje się pacjentów z problemem zatok?

Pierwszym miejscem konsultacji jest zwykle lekarz rodzinny, który przeprowadza wywiad dotyczący czasu trwania objawów, ich nasilenia oraz wcześniejszych infekcji czy alergii. Podczas badania fizykalnego ocenia wygląd twarzy, tkliwość zatok oraz stan jamy nosa. Na tej podstawie określa, czy dolegliwości mają charakter ostry i przejściowy, czy wymagają szerszej diagnostyki.

W przypadku objawów przewlekłych, nawracających lub gdy podejrzewa się zmiany anatomiczne utrudniające wentylację zatok, kieruje się do otorynolaryngologa (laryngologa). Specjalista wykonuje badanie endoskopowe nosa, a w razie potrzeby zleca tomografię komputerową lub inne badania, które pozwalają dokładnie ocenić budowę i funkcję zatok.

Jakie badania na zatkane zatoki wykonać?

Dobór badań zależy od rodzaju objawów i podejrzewanego tła zaburzeń.

Najczęściej stosowane badania:

• Endoskopia nosa. Pozwala ocenić drożność ujść zatok, obecność polipów, obrzęku lub ropnej wydzieliny. Jest podstawą diagnostyki przewlekłych zaburzeń zatok.
• Tomografia komputerowa (TK) zatok. Najdokładniejsze badanie obrazowe. Uwidacznia zgrubienia śluzówki, polipy, torbiele, poziomy płynu oraz nieprawidłowości anatomiczne.
• Rezonans magnetyczny (MRI). Stosowany w diagnostyce zmian tkanek miękkich oraz powikłań oczodołowych i wewnątrzczaszkowych.
• Badania alergologiczne. Przydatne, gdy objawy sugerują tło alergiczne lub towarzyszą alergii sezonowej.
• Badania mikrobiologiczne (posiew, PCR). Wskazane przy nawracających infekcjach lub braku skuteczności dotychczasowego leczenia.
• Badania laboratoryjne (morfologia, CRP, OB). Pomagają ocenić, czy stan ma charakter wirusowy, bakteryjny czy alergiczny.

W praktyce najwięcej informacji diagnostycznych dostarcza połączenie endoskopii i tomografii zatok.

Nowoczesne metody diagnostyczne – kiedy się je stosuje?

Nowoczesne narzędzia umożliwiają ocenę funkcji nosa i rodzaju stanu zapalnego, a nie tylko wyglądu struktur anatomicznych.

• Rynomanometria – mierzy przepływ powietrza i opór w drogach nosowych; przydatna przed i po leczeniu.
• Akustyczna rynometria – ocenia przekrój przewodów nosowych i wykrywa zwężenia.
• Testy węchowe – określają stopień zaburzeń węchu, ważne np. w CRS z polipami.
• Biomarkery zapalne – pomagają określić rodzaj zapalenia (np. typu 2).
• Diagnostyka PCR – wykrywa patogeny trudne do identyfikacji w klasycznym posiewie.

Tego typu badania są zwykle wykonywane w diagnostyce prywatnej, ponieważ nie stanowią rutynowych procedur w ramach NFZ.

Czy nieleczone zatoki są groźne?

Przewlekłe zapalenie zatok prowadzi do utrwalenia objawów: stałej niedrożności nosa, przewlekłego bólu twarzy, zaburzeń węchu i zmęczenia. Może też sprzyjać częstszym infekcjom oraz pogarszać przebieg astmy i alergii.

W rzadkich przypadkach ostre zapalenie bakteryjne może prowadzić do powikłań:

• oczodołowych (ropień oczodołu, obrzęk tkanek),
• kostnych (zapalenie kości czoła),
• wewnątrzczaszkowych (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ropień mózgu).

Możliwe jest także powikłanie strukturalne – silent sinus syndrome, w którym dochodzi do zapadania się ścian zatoki szczękowej.

Badania nad zatkanymi zatokami

Leczenie przewlekłych problemów z zatokami opiera się głównie na zmniejszaniu stanu zapalnego, kontroli infekcji i poprawie drożności zatok. Badania pokazują jednak, że skuteczność poszczególnych metod jest zróżnicowana. Standardowo stosuje się płukanie nosa solą fizjologiczną i kortykosteroidy donosowe, które łagodzą objawy. Antybiotyki bywają włączane przy podejrzeniu infekcji bakteryjnej, choć przeglądy badań wskazują, że ich skuteczność w przewlekłych postaciach zapalenia zatok jest ograniczona [1].

Makrolidy – najczęściej stosowana grupa antybiotyków – dawały jedynie niewielką poprawę, i to wyłącznie u dorosłych bez polipów nosa, po trzymiesięcznym stosowaniu. W pozostałych przypadkach brak było jasnych dowodów na ich skuteczność, a jakość danych naukowych określono jako niską lub bardzo niską. Co więcej, antybiotyki niosą ryzyko działań niepożądanych, choć w dostępnych badaniach ich częstość była trudna do jednoznacznej oceny [2]. 

Przełom w leczeniu trudnych przypadków CRSwNP przyniosły leki biologiczne, które działają na określone mechanizmy immunologiczne, m.in. nadmierną odpowiedź eozynofilową. Najlepiej przebadane są dupilumab, omalizumab, mepolizumab i benralizumab. Metaanalizy pokazują, że wszystkie są skuteczniejsze niż placebo w zmniejszaniu polipów i łagodzeniu objawów. Najwyższą skuteczność konsekwentnie osiąga dupilumab – zarówno w redukcji polipów, poprawie jakości życia, jak i zmniejszeniu uczucia zatkania nosa. Omalizumab działa nieco słabiej, a mepolizumab i benralizumab przynoszą umiarkowaną poprawę. Co ważne, leki biologiczne wykazują profil bezpieczeństwa porównywalny z placebo [3].

Zatkane zatoki | Podsumowanie

Zatkane zatoki mogą być skutkiem infekcji, alergii lub problemów strukturalnych. O ile wiele epizodów ustępuje samoistnie, o tyle objawy długotrwałe lub nawracające wymagają oceny specjalisty i odpowiedniej diagnostyki. Endoskopia oraz tomografia komputerowa są podstawą nowoczesnego podejścia, a badania dodatkowe pomagają określić charakter procesu zapalnego. Wczesna diagnostyka pozwala uniknąć przewlekłych dolegliwości i poważnych powikłań.

FAQ

Czy inhalacje pomagają na zatkane zatoki?

Inhalacje mogą łagodzić obrzęk błony śluzowej i ułatwiać odpływ wydzieliny, zwłaszcza przy infekcjach wirusowych i alergii. W przypadku silnego, ropnego zapalenia ich skuteczność jest ograniczona.

Do kogo z przewlekłym zapaleniem zatok?

Do otorynolaryngologa. To specjalista, który przeprowadza endoskopię, zleca odpowiednie badania obrazowe i ocenia potrzebę leczenia farmakologicznego lub zabiegowego.

Czy zatkane zatoki mogą powodować powikłania w mózgu?

Tak, choć są to przypadki bardzo rzadkie. Rozszerzenie infekcji może prowadzić do zapalenia opon mózgowych, ropnia mózgu lub zakrzepicy zatoki jamistej.

Co na zatkane zatoki u dziecka?

U dzieci najważniejsze jest nawilżanie śluzówki, stosowanie preparatów z solą fizjologiczną, prawidłowe nawodnienie oraz leczenie infekcji lub alergii. Przy objawach utrzymujących się dłużej niż 10 dni warto skonsultować się z lekarzem.

Czy zatkane zatoki wpływają na funkcje poznawcze?

Przewlekła niedrożność nosa może powodować uczucie „zamglonej głowy”, trudności z koncentracją i zmęczenie. Nie wynika to bezpośrednio z uszkodzenia mózgu, lecz z przewlekłego dyskomfortu i zaburzeń snu.

Bibliografia

1. Chen, H., Wang, L., Zhang, J., Yan, X., Yu, L., & Jiang, Y. (2025). Long-term efficacy and safety of different biologics in treatment of chronic rhinosinusitis with nasal polyps: A network meta-analysis. Brazilian journal of otorhinolaryngology, 91(4), 101633.
2. Head, K., Chong, L. Y., Piromchai, P., Hopkins, C., Philpott, C., Schilder, A. G., & Burton, M. J. (2016). Systemic and topical antibiotics for chronic rhinosinusitis. The Cochrane database of systematic reviews, 4(4), CD011994.
3. Wang, H., Xu, X., Lu, Z., Zhai, Z., Shao, L., Song, X., & Zhang, Y. (2025). Efficacy of different biologics for treating chronic rhinosinusitis with nasal polyps: a network meta-analysis. European archives of oto-rhino-laryngology : official journal of the European Federation of Oto-Rhino-Laryngological Societies (EUFOS) : affiliated with the German Society for Oto-Rhino-Laryngology – Head and Neck Surgery, 282(2), 559–569.