Promocje Black Friday trwają jeszcze: 0 Nie przegap ich!
Jesteś tutaj: Home » Blog » Jak krótsze dni wpływają na nastrój, sen i poziom energii?
Jak krótsze dni wpływają na nastrój, sen i poziom energii? - obrazek wyróżniający

Jak krótsze dni wpływają na nastrój, sen i poziom energii?

min. czytania

0
(0)

Krótsze dni mogą wpływać nie tylko na to, jak zasypiasz i budzisz się rano. Mniejsza ilość światła dziennego zmienia sygnały docierające do zegara biologicznego, a wraz z nimi rytm snu i czuwania, poziom energii, apetyt oraz samopoczucie. Dlatego jesienią możesz spać podobną liczbę godzin jak latem, a mimo to mieć trudności ze wstawaniem, koncentracją i utrzymaniem motywacji w ciągu dnia.

Co dzieje się w organizmie, gdy dni stają się krótsze?

Jedną z najważniejszych zmian wraz z nadejściem jesieni jest coraz krótszy czas między wschodem a zachodem słońca. Do organizmu dociera mniej naturalnego światła, szczególnie rano i późnym popołudniem.

Światło jest jednym z głównych sygnałów synchronizujących zegar biologiczny. Reguluje on m.in. pory snu i czuwania, zmiany temperatury ciała oraz rytm wydzielania niektórych hormonów.

Informacja o świetle dociera do mózgu przez oczy. W siatkówce znajdują się komórki światłoczułe zawierające melanopsynę, które pomagają przekazać organizmowi informację, czy trwa dzień, czy noc.

Znaczenie ma również pora ekspozycji na światło. Jasne światło rano pomaga rozpocząć aktywną część doby, natomiast duża ilość światła późnym wieczorem może przesuwać moment przygotowania organizmu do snu.

Dlaczego jesienią częściej chce się spać i trudniej wstać rano?

Ciemniejsze poranki mogą sprawić, że po przebudzeniu dłużej utrzymuje się senność. Naturalne światło, które latem szybko dociera rano do oczu, jesienią pojawia się później i często zastępuje je znacznie słabsze oświetlenie mieszkania.

Nie oznacza to jednak, że jesienią automatycznie potrzebujesz znacznie więcej snu. Zmieniać może się przede wszystkim pora snu i dopasowanie rytmu biologicznego do godziny, o której musisz wstać.

Pora zasypiania i budzenia może zmieniać się sezonowo nawet wtedy, gdy na co dzień korzystasz ze sztucznego oświetlenia. Możliwe są też sezonowe różnice w strukturze snu, m.in. w czasie trwania fazy REM, choć nie wiadomo jeszcze, jak duże znaczenie mają one u zdrowych osób.

Krótsze dni mogą być szczególnie odczuwalne dla osób o późnym chronotypie, potocznie nazywanych sowami. Jeśli naturalnie zasypiasz i budzisz się później, ciemny poranek może dodatkowo zwiększać różnicę między Twoim rytmem a godzinami pracy czy nauki.

Dlaczego krótsze dni obniżają energię i koncentrację? - obrazek wyróżniający

Dlaczego przy krótszych dniach może spadać energia i koncentracja?

Senność i zmęczenie nie są tym samym. Możesz przespać odpowiednią liczbę godzin, ale jeśli budzisz się w momencie, który dla Twojego zegara biologicznego nadal przypomina noc, możesz rano potrzebować więcej czasu na pełne rozbudzenie.

Jesienią łatwo też ograniczyć ruch. Po pracy szybciej robi się ciemno, więc spacer, trening czy załatwienie czegoś pieszo częściej przegrywają z pozostaniem w domu.

Znaczenie ma również social jet lag, czyli rozbieżność między Twoim biologicznym rytmem snu a grafikiem narzuconym przez pracę, szkołę lub inne obowiązki. Jeśli w tygodniu wstajesz o 6:00, a w weekend śpisz do 10:00, poniedziałkowy powrót do wczesnej pobudki może przypominać niewielką zmianę strefy czasowej.

Dlatego przy jesiennym braku energii warto zwrócić uwagę nie tylko na liczbę przespanych godzin, ale również na regularność snu i pory wstawania.

Jak krótszy dzień wpływa na nastrój?

Krótszy dzień może wpływać na nastrój zarówno przez rytm dobowy, jak i zmianę codziennych zachowań. Wcześniejszy zmrok sprzyja ograniczaniu spacerów, spotkań i innych aktywności, które latem łatwiej mieszczą się w planie dnia.

U części osób oznacza to jedynie przejściowy spadek motywacji i energii. Jeśli jednak pogorszenie nastroju regularnie powraca jesienią lub zimą, jest wyraźne i utrudnia codzienne funkcjonowanie, może mieć związek z sezonowym zaburzeniem afektywnym, określanym skrótem SAD.

Zimowy wzorzec SAD może obejmować m.in. większą potrzebę snu, wzrost apetytu, szczególną ochotę na produkty bogate w węglowodany oraz mniejsza chęć do kontaktów z innymi.

Dlaczego jesienią może rosnąć apetyt i ochota na węglowodany?

Większy apetyt i ochota na słodkie mogą towarzyszyć sezonowemu pogorszeniu samopoczucia, ale nie oznacza to, że organizm po prostu domaga się cukru, żeby wytworzyć więcej serotoniny. Na apetyt wpływają również sen, rytm dobowy i układy odpowiedzialne za odczuwanie nagrody.

Ciekawym elementem jest układ endokannabinoidowy, który uczestniczy m.in. w regulacji apetytu i snu. Jeden z endokannabinoidów wytwarzanych przez organizm, 2-AG, ma własny rytm dobowy – jego poziom zmienia się w zależności od pory dnia.

Przy niedoborze snu popołudniowy wzrost 2-AG może być silniejszy i utrzymywać się dłużej. Równocześnie może zwiększać się głód i ochota na szczególnie smakowite przekąski. Jeśli więc jesienią częściej podjadasz wieczorem, warto spojrzeć nie tylko na dietę, ale także na regularność i długość snu.

Co jeść jesienią, żeby wspierać energię i nastrój?

Nie istnieje dieta, która leczy sezonowe obniżenie nastroju. Sposób odżywiania może jednak pomóc utrzymać sytość i dostarczyć składników potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego.

Dobrym punktem odniesienia jest dieta zbliżona do śródziemnomorskiej, oparta na warzywach, owocach, pełnych ziarnach, rybach, strączkach, orzechach, pestkach i tłuszczach roślinnych.

W codziennych posiłkach zwróć uwagę na:

  • źródła białka – jaja, ryby, nabiał, mięso i nasiona roślin strączkowych,
  • produkty pełnoziarniste i strączkowe – płatki owsiane, kasze, nasiona i pieczywo razowe,
  • kwasy omega-3 – przede wszystkim z tłustych ryb morskich,
  • magnez i foliany – obecne m.in. w pestkach, orzechach, strączkach, pełnych ziarnach i zielonych warzywach,
  • warzywa i owoce – które pozwalają zwiększyć różnorodność jesiennego jadłospisu.

Nie musisz całkowicie rezygnować ze słodyczy. Ważniejsze jest, żeby nie stały się podstawowym sposobem radzenia sobie z popołudniowym spadkiem energii.

Dieta może wspierać ogólne odżywienie i samopoczucie, ale przy objawach depresji sezonowej nie zastępuje odpowiednio dobranego leczenia.

Jakie suplementy można rozważyć jesienią przy spadku energii i nastroju?

Nie ma uniwersalnego zestawu suplementów na krótsze dni. W pierwszej kolejności zwróć uwagę na składniki, których niedobór lub zbyt mała podaż mogą dodatkowo sprzyjać zmęczeniu.

  • witamina D – w Polsce jesienią i zimą synteza skórna jest ograniczona. U zdrowych osób dorosłych w wieku 19–65 lat bez odpowiedniej ekspozycji na słońce stosuje się zwykle 1000–2000 IU, czyli 25–50 µg dziennie,
  • magnez – przyczynia się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia oraz wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego,
  • witamina B6 i B12 – wspierają prawidłowy metabolizm energetyczny i funkcjonowanie układu nerwowego, natomiast foliany przyczyniają się do zmniejszenia uczucia zmęczenia i znużenia,
  • kwasy omega-3 – możesz zwrócić na nie uwagę szczególnie wtedy, gdy tłuste ryby morskie rzadko pojawiają się w Twojej diecie.

Witamina D ma szczególne znaczenie w okresie jesienno-zimowym, ale nie należy traktować jej jako środka na depresję sezonową. Przy objawach SAD sama suplementacja nie zastępuje diagnostyki ani odpowiednio dobranego leczenia.

Przy większym obciążeniu psychicznym warto wprowadzić również adaptogeny, np. ashwagandha czy różeniec górski. Ich dobór powinien uwzględniać stan zdrowia, przyjmowane leki i indywidualne potrzeby.

Jeśli największym problemem jest wieczorne wyciszenie i trudność z utrzymaniem regularnej rutyny, suplementy na sen mogą być jej dodatkiem, ale nie powinny zastępować stałych godzin snu, odpowiedniej ekspozycji na światło i szukania przyczyny utrzymujących się problemów.

Czy konopie i CBD mogą być elementem wieczornej rutyny?

Tak, produkty konopne mogą być elementem wieczornej rutyny, jeśli traktujesz je jako dodatek do swoich stałych nawyków, a nie sposób na regulowanie rytmu dobowego czy leczenie problemów ze snem. W przypadku CBD warto pamiętać, że jego wpływ na sen jest indywidualny i nie można zakładać, że u każdej osoby ułatwi zasypianie.

Jeśli interesują Cię produkty konopne stosowane wieczorem, jedną z dostępnych form jest olejek CBD. CBD nie działa jednak tak jak melatonina i nie zastąpi porannego światła, regularnych godzin snu ani ograniczenia mocnego oświetlenia przed snem.

Warto też odróżnić olej CBD od oleju z nasion konopi. Ten drugi jest produktem spożywczym i dostarcza przede wszystkim kwasów tłuszczowych, natomiast nie jest źródłem CBD w ilościach charakterystycznych dla olejków konopnych z kannabidiolem.

W produktach przeznaczonych na wieczór możesz spotkać również CBN, czyli kannabinol. To inny kannabinoid niż CBD i nie należy zakładać, że oba związki działają tak samo. CBN jest badany pod kątem wpływu na sen, ale nadal nie ma podstaw, żeby traktować go jako pewny środek nasenny.

Jeśli trudności z zasypianiem, częste wybudzenia lub wyraźna senność w ciągu dnia utrzymują się przez dłuższy czas, sam produkt konopny nie powinien zastępować szukania przyczyny problemu.

Jak dostosować rytm dnia do krótszych dni?

Najwięcej możesz zrobić, wykorzystując światło, ruch i stałe punkty dnia. Nie potrzebujesz rozbudowanego jesiennego planu – ważniejsza jest regularność:

  • łącz naturalne światło z ruchem – jeśli możesz, wyjdź rano lub przed południem na krótki spacer zamiast ograniczać się do światła wpadającego przez okno,
  • wstawaj o podobnej porze – szczególnie jeśli w weekend masz tendencję do przesuwania pobudki o kilka godzin,
  • zaplanuj ruch przed zmrokiem – jesienią łatwo odkładać aktywność na wieczór, a później z niej rezygnować,
  • wieczorem zmniejsz intensywność światła – zwłaszcza jeśli korzystasz z bardzo jasnych ekranów tuż przed snem,
  • nie próbuj kompensować całego zmęczenia kofeiną – kawa wypijana późno może utrudnić zasypianie i przenieść problem na kolejny dzień.

Jeśli w ciągu dnia masz bardzo ograniczony dostęp do naturalnego światła, można rozważyć fototerapię. Przy sezonowym zaburzeniu afektywnym jest ona jedną ze stosowanych metod, ale jej zastosowanie warto wcześniej omówić ze specjalistą szczególnie przy chorobach oczu, lekach zwiększających wrażliwość na światło lub chorobie afektywnej dwubiegunowej.

Kiedy spadek nastroju i energii może oznaczać coś więcej niż reakcję na krótszy dzień?

Nie każdy spadek energii pojawiający się jesienią wynika z pory roku. Innej przyczyny warto szukać szczególnie wtedy, gdy zmęczenie jest bardzo silne, utrzymuje się mimo odpoczynku albo towarzyszą mu dodatkowe objawy.

Zwróć uwagę, jeśli:

  • obniżony nastrój utrzymuje się i utrudnia codzienne funkcjonowanie,
  • przestają Cię cieszyć aktywności, które wcześniej sprawiały przyjemność,
  • potrzebujesz dużo snu, a mimo to nadal odczuwasz silną senność,
  • problemy z koncentracją zaczynają utrudniać pracę lub naukę,
  • pojawiają się bladość, uczucie zimna, kołatanie serca, duszność lub niezamierzona zmiana masy ciała,
  • podobny zestaw objawów powtarza się każdej jesieni lub zimy.

Przyczyną może być m.in. niedobór żelaza lub witaminy B12, zaburzenie czynności tarczycy, problem ze snem albo zaburzenie depresyjne. W takiej sytuacji dokładanie kolejnych suplementów czy produktów CBD nie zastępuje diagnostyki.

Jesień a nastrój - zdjęcie poglądowe

Badania nad wpływem jesieni na nastrój

Krótsze dni i ograniczona ekspozycja na światło słoneczne mogą sprzyjać obniżeniu nastroju, zmęczeniu i senności. U części osób rozwija się sezonowe zaburzenie afektywne (SAD), najczęściej występujące jesienią i zimą. Charakterystyczne objawy obejmują smutek, spadek energii, nadmierną senność oraz zwiększony apetyt na węglowodany. Łagodniejsze objawy sezonowe określa się jako subsyndromalne SAD (S-SAD).

W przeglądzie naukowym z 2015 roku kanadyjscy badacze analizowali mechanizmy i metody leczenia sezonowych zaburzeń nastroju. Wskazano, że większe ryzyko SAD dotyczy kobiet, młodszych dorosłych, osób mieszkających dalej od równika oraz obciążonych rodzinną historią zaburzeń nastroju.

Jednym z analizowanych mechanizmów są zmiany w regulacji serotoniny. W przytoczonym badaniu u osób z SAD stwierdzono o 5% wyższy poziom transportera serotoniny (SERT), co może wiązać się z mniejszą dostępnością tego neuroprzekaźnika. Znaczenie mogą mieć również zmiany w wydzielaniu melatoniny, związane z dłuższym okresem ciemności, oraz zaburzenia rytmu dobowego.

Zimą zmniejsza się także skórna synteza witaminy D, której niedobór bywa powiązany z objawami depresyjnymi. Zależności między serotoniną, melatoniną, witaminą D i SAD nie zostały jednak jednoznacznie wyjaśnione.

W leczeniu SAD wykorzystuje się m.in. fototerapię i leki przeciwdepresyjne. Badane są również inne interwencje, jednak ich skuteczność wymaga dalszej oceny [1].

FAQ

Czy jesienią organizm potrzebuje więcej snu?

Nie ma jednej zasady, według której każdy potrzebuje jesienią dodatkowej godziny czy dwóch snu. Zmieniać może się jednak rytm zasypiania i budzenia, dlatego przy tej samej długości snu rano możesz odczuwać większą senność. Najpierw zadbaj o regularną porę pobudki i światło w pierwszej części dnia.

Czy jesienią organizm produkuje więcej melatoniny?

Krótszy dzień i dłuższy okres ciemności mogą wpływać na rytm wydzielania melatoniny, co w efekcie prowadzi do  wzrostu jej poziomu w organizmie. Najważniejsza jest zależność wydzielania melatoniny od cyklu światła i ciemności oraz indywidualnego rytmu dobowego.

Czy zmiana czasu na zimowy może wpływać na nastrój i sen?

Może przejściowo zmienić godziny snu i ekspozycji na światło. Jeśli przez kilka dni czujesz większą senność, utrzymuj podobną porę wstawania i korzystaj z naturalnego światła rano. Organizm zwykle potrzebuje czasu, żeby dostosować rytm do nowego rozkładu dnia.

Czy krótsze dni zwiększają apetyt?

U części osób tak. Szczególnie zimowemu wzorcowi sezonowego zaburzenia afektywnego może towarzyszyć większy apetyt i ochota na produkty bogate w węglowodany. Na apetyt wpływają również długość i regularność snu, dlatego jesienne podjadanie nie zawsze jest wyłącznie kwestią diety.

Czy CBD działa podobnie jak melatonina?

Nie. Melatonina jest hormonem uczestniczącym w regulacji rytmu snu i czuwania, natomiast CBD jest kannabinoidem oddziałującym na wiele innych układów sygnałowych w organizmie. Nie należy więc traktować CBD jako zamiennika melatoniny ani zakładać, że będzie wpływało na porę snu w taki sam sposób.

Zobacz także

Rytm dobowy – czy można zresetować zegar biologiczny?

Melatonina – jak działa i kiedy warto ją suplementować?

Adaptogeny – co to, właściwości, badania

Bibliografia

  1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4673349/

 

Jak oceniasz nasz wpis?

Średnia ocena 0 / 5. Liczba głosów: 0

Jak na razie brak głosów! Bądź pierwszym, który oceni ten post.

Udostępnij post

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

sześć − dwa =


Polecane produkty dla Ciebie

Sposoby płatności
  • Certyfikaty
Dodano do koszyka: