Jak działa żeń-szeń i kiedy jest najczęściej stosowany?

min. czytania

Brak energii, problemy z koncentracją, przewlekły stres czy gorsza regeneracja to jedne z najczęstszych powodów, dla których osoby dorosłe sięgają po adaptogeny. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje żeń-szeń (Panax ginseng), którego korzeń jest wykorzystywany od setek lat. Jak działa żeń-szeń, jakie ma właściwości i w jakich sytuacjach może okazać się pomocny? Sprawdź, co warto wiedzieć przed rozpoczęciem suplementacji.

Czym jest żeń-szeń?

Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng), nazywany również żeń-szeniem koreańskim, to roślina od wieków wykorzystywana w medycynie Dalekiego Wschodu. Naturalnie występuje na terenach Korei, północno-wschodnich Chin i wschodniej Rosji. Surowcem wykorzystywanym w suplementach i preparatach ziołowych jest jego korzeń, który zbiera się zwykle po 4–6 latach uprawy.

Nazwa Panax wywodzi się z języka greckiego i oznacza „lek na wszystko”, co pokazuje, jak wysoko ceniono tę roślinę już w starożytności. Obecnie żeń-szeń należy do najlepiej poznanych adaptogenów, a jego korzeń jest wykorzystywany zarówno w suplementach diety, jak i tradycyjnej fitoterapii.

Jakie substancje aktywne zawiera żeń-szeń?

Najważniejszymi substancjami aktywnymi żeń-szenia są ginsenozydy – związki, którym przypisuje się większość jego właściwości biologicznych. W korzeniu Panax ginseng zidentyfikowano około 40 różnych ginsenozydów, co wyróżnia go na tle innych gatunków żeń-szenia.

Oprócz nich korzeń zawiera również polisacharydy, związki fenolowe, flawonoidy oraz gintoninę. To właśnie połączenie wielu substancji aktywnych sprawia, że ekstrakty z żeń-szenia są przedmiotem badań w różnych obszarach zdrowia.

Wybierając suplement, warto zwrócić uwagę na standaryzację ekstraktu i deklarowaną zawartość ginsenozydów, ponieważ to one są uznawane za główny wskaźnik jakości preparatu.

Jak działa i na co pomaga żeń-szeń?

Żeń-szeń wpływa na wiele procesów zachodzących w organizmie, dlatego jego działanie nie ogranicza się do jednego obszaru zdrowia. Najczęściej jest stosowany jako wsparcie w okresach zmęczenia, osłabienia oraz zwiększonego wysiłku psychicznego i fizycznego.

Korzeń Panax ginseng wykorzystuje się przede wszystkim w celu:

• wsparcia koncentracji i pamięci,
• zmniejszenia uczucia zmęczenia,
• zwiększenia wydolności psychicznej i fizycznej,
• wsparcia organizmu w okresach stresu,
• wspomagania regeneracji po wysiłku,
• wsparcia prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego.

Zgodnie z monografią Europejskiej Agencji Leków (EMA) korzeń Panax ginseng może być stosowany tradycyjnie w łagodzeniu objawów astenii, takich jak zmęczenie i osłabienie.

Jakie właściwości ma żeń-szeń?

Za właściwości żeń-szenia odpowiadają przede wszystkim obecne w jego korzeniu ginsenozydy. To właśnie one sprawiają, że roślina ta jest zaliczana do najlepiej poznanych adaptogenów.

Żeń-szeniowi przypisuje się właściwości:

• adaptogenne,
• antyoksydacyjne,
• wspierające prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego,
• wspierające funkcjonowanie układu nerwowego,
• wspomagające utrzymanie prawidłowego metabolizmu glukozy.

Co ciekawe, skład chemiczny korzenia zmienia się wraz z wiekiem rośliny, dlatego do produkcji wysokiej jakości ekstraktów wykorzystuje się najczęściej korzenie zbierane dopiero po kilku latach uprawy.

Kiedy warto sięgnąć po żeń-szeń?

Po żeń-szeń najczęściej sięga się w okresach zwiększonego obciążenia organizmu. Może być dobrym wyborem, jeśli odczuwasz przewlekłe zmęczenie, przebodźcowanie, spadek energii, trudności z koncentracją lub funkcjonujesz pod dużą presją i stresem.

Suplementację często rozważają również:

• osoby wykonujące intensywną pracę umysłową,
• studenci w okresach wzmożonej nauki,
• osoby aktywne fizycznie,
• osoby starsze chcące wspierać swoją witalność,
• osoby wracające do pełnej sprawności po okresie osłabienia organizmu.

Warto pamiętać, że żeń-szeń nie zastąpi zdrowej diety, odpowiedniej ilości snu ani regularnej aktywności fizycznej. Najlepiej sprawdza się jako element kompleksowego dbania o zdrowie i dobre samopoczucie.

Żeń-szeń dla kobiet i mężczyzn – czy działa tak samo?

Podstawowy mechanizm działania żeń-szenia jest taki sam niezależnie od płci. Ginsenozydy obecne w korzeniu wpływają na wiele procesów zachodzących w organizmie, dlatego zarówno kobiety, jak i mężczyźni mogą stosować go jako wsparcie energii, koncentracji i odporności na stres.

Różnice dotyczą przede wszystkim celu suplementacji. Kobiety często sięgają po żeń-szeń w okresach zwiększonego zmęczenia, przewlekłego stresu oraz menopauzy. Mężczyźni natomiast częściej wybierają go jako wsparcie witalności, sprawności fizycznej i zdrowia seksualnego.

Co ciekawe, wpływ żeń-szenia na libido i funkcje seksualne należy do najczęściej badanych obszarów jego działania, szczególnie w przypadku mężczyzn.

Żeń-szeń a inne adaptogeny – czym się różni?

Żeń-szeń jest często porównywany z innymi popularnymi adaptogenami, takimi jak ashwagandha, różeniec górski czy maca. Choć wszystkie te rośliny wspierają organizm w radzeniu sobie ze stresem, różnią się składem i kierunkiem działania.

• Żeń-szeń najczęściej wybierany jest przez osoby, którym zależy na wsparciu energii, koncentracji, obniżenia stresu i wydolności organizmu,
• ashwagandha jest kojarzona przede wszystkim z redukcją napięcia, wsparciem równowagi emocjonalnej i jakości snu,
• różeniec górski często stosuje się przy zmęczeniu psychicznym i fizycznym związanym z intensywną pracą lub wysiłkiem oraz jako wsparcie nadnerczy i redukcji kortyzolu,
• maca jest najczęściej wykorzystywana w kontekście witalności, libido i poprawy płodności.

Nie istnieje jeden adaptogen najlepszy dla wszystkich. Wybór powinien zależeć przede wszystkim od celu suplementacji i indywidualnych potrzeb organizmu.

Jak stosować żeń-szeń?

Typowa dawka standaryzowanego ekstraktu z Panax ginseng wynosi 200–400 mg dziennie. W przypadku suszonego korzenia stosowanego do przygotowywania naparów najczęściej wykorzystuje się 0,5–2 g dziennie.

Żeń-szeń najlepiej przyjmować rano lub w pierwszej połowie dnia, najlepiej razem z posiłkiem. Ze względu na swoje właściwości pobudzające stosowany wieczorem może utrudniać zasypianie u części osób.

Suplementację najczęściej prowadzi się przez kilka tygodni lub miesięcy. Pierwsze efekty część osób zauważa po 1–2 tygodniach regularnego stosowania, natomiast pełne działanie zwykle rozwija się po 4–8 tygodniach.

Z czym nie łączyć żeń-szenia?

Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania żeń-szenia razem z:

• lekami przeciwzakrzepowymi, np. warfaryną,
• lekami obniżającymi poziom cukru we krwi,
• inhibitorami MAO stosowanymi w leczeniu niektórych zaburzeń psychicznych,
• dużymi ilościami kofeiny i innych substancji o działaniu pobudzającym.

Jeśli przyjmujesz leki na stałe, przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Większość interakcji związanych z żeń-szeniem wynika z jego wpływu na układ krążenia oraz metabolizm glukozy.

Czy żeń-szeń ma skutki uboczne?

U części osób mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak:

• trudności z zasypianiem,
• bóle głowy,
• rozdrażnienie i nerwowość,
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe, np. nudności lub biegunka,
• przejściowy wzrost ciśnienia tętniczego.

Ryzyko wystąpienia skutków ubocznych zwiększa się przy stosowaniu wysokich dawek lub łączeniu żeń-szenia z innymi substancjami o działaniu pobudzającym.

Badania nad żeń-szeniem

Przewlekły stres może wiązać się z wyczerpaniem i nasilonym stresem oksydacyjnym. Żeń-szeń właściwy (Panax ginseng), zawierający m.in. polisacharydy, jest badany pod kątem wpływu na reakcję organizmu na stres, w tym na regulację kortyzolu.

W koreańskim randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą 50 zdrowych dorosłych z przewlekłym stresem przyjmowało przez sześć tygodni 3 g żeń-szenia dziennie albo placebo. Badacze oceniali zmęczenie, sen i samopoczucie oraz mierzyli poziom kortyzolu w ślinie i markery stresu oksydacyjnego.

Zmęczenie zmniejszyło się w obu grupach, bez istotnej różnicy między żeń-szeniem a placebo. Nie stwierdzono też znaczącej poprawy pozostałych parametrów ani działań niepożądanych. W analizie podgrup większą poprawę zaobserwowano u osób po 50. roku życia i tych z niższym początkowym poziomem zmęczenia. To wstępna obserwacja, która wymaga potwierdzenia w większych badaniach [1].

FAQ

Czy żeń-szeń podnosi ciśnienie?

Wpływ żeń-szenia na ciśnienie tętnicze nie jest jednoznaczny i może zależeć od dawki, rodzaju preparatu oraz indywidualnej reakcji organizmu. Osoby z nadciśnieniem powinny zachować ostrożność i skonsultować suplementację z lekarzem.

Czy można stosować żeń-szeń codziennie?

Tak. Żeń-szeń jest przeznaczony do regularnego stosowania, ponieważ jego działanie rozwija się stopniowo. W fitoterapii najczęściej zaleca się stosowanie go przez kilka tygodni lub miesięcy, zgodnie z zaleceniami producenta.

Który żeń-szeń wybrać?

Najlepiej przebadanym gatunkiem jest żeń-szeń właściwy (Panax ginseng), nazywany również koreańskim. Wybierając suplement, warto zwrócić uwagę na standaryzację ekstraktu i zawartość ginsenozydów, ponieważ to one odpowiadają za większość właściwości tej rośliny.

Czy żeń-szeń działa od razu?

Nie. W przeciwieństwie do kofeiny żeń-szeń nie daje natychmiastowego efektu pobudzenia. Pierwsze efekty część osób zauważa po 1–2 tygodniach regularnego stosowania, natomiast pełne działanie zwykle rozwija się po kilku tygodniach.

Czy żeń-szeń pomaga na libido?

Żeń-szeń jest jednym z najczęściej badanych adaptogenów w kontekście zdrowia seksualnego. Jego stosowanie jest najczęściej kojarzone ze wsparciem libido, witalności i funkcji seksualnych, szczególnie u mężczyzn.

Czy można łączyć żeń-szeń z kawą?

Tak, jednak warto zachować umiar. Zarówno kofeina, jak i żeń-szeń mogą działać pobudzająco, dlatego ich połączenie u niektórych osób może nasilać nerwowość, rozdrażnienie lub problemy z zasypianiem.

Zobacz także

Adaptogeny – co to, właściwości, badania

Ashwagandha – kiedy zaczyna działać i z czym jej nie łączyć?

Naturalne sposoby na zmęczenie – co działa przy osłabieniu?

Bibliografia

1. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0965229919310659