Niedoczynność tarczycy w ciąży – czy jest groźna?

min. czytania

Ciąża to czas intensywnych zmian hormonalnych, które wpływają na pracę całego organizmu. Jednym z narządów szczególnie wrażliwych na te zmiany jest tarczyca. Choć wiele kobiet w ciąży nie ma wcześniej zdiagnozowanych problemów hormonalnych, to właśnie w tym okresie mogą ujawnić się zaburzenia pracy tarczycy – najczęściej w kierunku niedoczynności. Z tego artykułu dowiesz się, jakie choroby tarczycy mogą pojawić się w ciąży, dlaczego niedoczynność jest najczęstsza i jak bezpiecznie zadbać o prawidłową pracę tarczycy w tym okresie.

Dlaczego tarczyca w  trakcie ciąży wymaga szczególnej kontroli?

Ciąża to czas, w którym praca tarczycy zmienia się fizjologicznie, nawet u kobiet, które przed zajściem w ciążę miały prawidłowe wyniki badań. Organizm ciężarnej musi bowiem zabezpieczyć nie tylko własne potrzeby hormonalne, ale również potrzeby rozwijającego się dziecka.

Już w pierwszych tygodniach ciąży dochodzi do wzrostu stężenia hCG (gonadotropiny kosmówkowej), który wpływa na czynność tarczycy i może czasowo obniżać stężenie TSH. Równocześnie zwiększa się zapotrzebowanie na hormony tarczycy, ponieważ w pierwszym trymestrze płód nie produkuje ich samodzielnie. To tarczyca matki odpowiada wtedy za prawidłowy rozwój płodu, w tym rozwój ośrodkowego układu nerwowego.

Dodatkową rolę odgrywa łożysko, które uczestniczy w metabolizmie hormonów tarczycy i zmienia ich dostępność biologiczną. W kolejnych trymestrach ciąży zapotrzebowanie na hormony tarczycy nadal rośnie, co oznacza, że nawet niewielki niedobór może prowadzić do zaburzeń pracy tarczycy.

Z tego powodu ciąża to czas, w którym:

• łatwiej dochodzi do rozwoju niedoczynności tarczycy,
• mogą ujawnić się choroby tarczycy wcześniej przebiegające bezobjawowo,
• prawidłowe stężenie hormonów tarczycy ma kluczowe znaczenie dla zdrowia kobiety w ciąży i dziecka.

Regularna kontrola funkcji tarczycy w czasie ciąży jest więc elementem świadomej profilaktyki, która pozwala wcześnie wychwycić nieprawidłowości i zapobiec ich konsekwencjom.

Jakie choroby tarczycy mogą wystąpić w ciąży?

Tarczyca w ciąży może reagować na zmiany hormonalne na różne sposoby. U części kobiet dochodzi jedynie do fizjologicznych wahań hormonów, u innych ujawniają się lub nasilają choroby tarczycy w ciąży, które wymagają diagnostyki i kontroli. Nie wszystkie występują równie często, ale każda z nich może mieć znaczenie dla przebiegu ciąży.

Najczęściej rozpoznawane zaburzenia obejmują:

• Niedoczynność tarczycy – jest zdecydowanie najczęstsza u kobiet w ciąży. Może mieć charakter subkliniczny lub jawny i często jest związana z chorobą Hashimoto. Niedobór hormonów tarczycy w czasie ciąży bywa początkowo trudny do zauważenia, ale ma istotne znaczenie dla zdrowia matki i płodu.
• Nadczynność tarczycy – rzadsza, ale potencjalnie groźna, szczególnie gdy wynika z choroby Gravesa-Basedowa. W ciąży może dawać objawy nasilone przez zmiany hormonalne i wymaga ostrożnego leczenia.
• Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy – w tym choroba Hashimoto, która nie zawsze powoduje od razu nieprawidłowe stężenie hormonów, ale zwiększa ryzyko rozwoju niedoczynności tarczycy w trakcie ciąży lub po porodzie.
• Zapalenie tarczycy o charakterze przejściowym – rzadziej rozpoznawane w okresie ciąży, częściej ujawnia się w okresie poporodowym, ale jego podłoże często istnieje już wcześniej.

Warto podkreślić, że ciąża nie powoduje chorób tarczycy sama w sobie, ale może je ujawnić lub nasilić. Zmiany w stężeniu hormonów, zwiększone zapotrzebowanie metaboliczne oraz reakcje układu immunologicznego sprawiają, że tarczyca w czasie ciąży jest bardziej podatna na zaburzenia pracy.

Czym jest niedoczynność tarczycy w ciąży?

Niedoczynność tarczycy w ciąży to stan, w którym tarczyca nie wytwarza wystarczającej ilości hormonów, aby pokryć zwiększone zapotrzebowanie organizmu w czasie ciąży. Rozpoznanie opiera się na wynikach badań laboratoryjnych, przede wszystkim stężeniu TSH oraz FT4.

W ciąży obowiązują inne normy TSH niż poza ciążą, co ma kluczowe znaczenie dla prawidłowej interpretacji wyników:

• I trymestr ciąży: TSH ≤ 2,5 mIU/l
• II i III trymestr: TSH ≤ 3,0 mIU/l

O niedoczynności tarczycy w ciąży mówi się, gdy stężenie TSH przekracza wartości prawidłowe dla danego trymestru, a w przypadku postaci jawnej dodatkowo obserwuje się obniżenie FT4. Wyróżnia się:

• subkliniczną niedoczynność tarczycy – podwyższone TSH przy prawidłowym FT4,
• jawną niedoczynność tarczycy – podwyższone TSH i obniżone FT4.

Najczęstszą przyczyną tego zaburzenia u kobiet w ciąży jest choroba Hashimoto, czyli autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Ze względu na to, że niedoczynność tarczycy w ciąży może przebiegać bez wyraźnych objawów, kluczowe znaczenie ma wczesne wykrycie nieprawidłowych wartości hormonów.

Jakie są objawy niedoczynności tarczycy w ciąży?

Objawy niedoczynności tarczycy w ciąży mogą być mało charakterystyczne i często pokrywają się z typowymi dolegliwościami ciążowymi. W praktyce klinicznej nie stanowią one jednak podstawy rozpoznania, ponieważ u większości kobiet zaburzenia pracy tarczycy są wykrywane na etapie pierwszych badań krwi w ciąży, obejmujących oznaczenie TSH.

Do najczęściej opisywanych objawów niedoczynności tarczycy należą:

• nasilone zmęczenie i senność,
• uczucie chłodu,
• suchość skóry i pogorszenie kondycji włosów,
• zaparcia,
• spowolnienie koncentracji,
• nadmierny przyrost masy ciała nieadekwatny do etapu ciąży.

Warto pamiętać, że nasilenie objawów nie zawsze odzwierciedla stopień zaburzeń hormonalnych. Zarówno subkliniczna, jak i jawna niedoczynność tarczycy w ciąży może przebiegać z minimalnymi dolegliwościami, co dodatkowo podkreśla znaczenie rutynowych badań kontrolnych.

Jak niedoczynność tarczycy podczas ciąży wpływa na płód?

Do około 12.–14. tygodnia ciąży płód nie produkuje własnych hormonów tarczycy, dlatego jest całkowicie zależny od hormonów dostarczanych przez tarczycę matki.

Niedoczynność tarczycy u kobiet w ciąży może prowadzić do sytuacji, w której ilość hormonów tarczycy docierających do płodu jest niewystarczająca. Dotyczy to zwłaszcza pierwszego trymestru, kiedy kształtuje się rozwój ośrodkowego układu nerwowego.

Potencjalne konsekwencje niedoboru hormonów tarczycy obejmują:

• zaburzenia rozwoju płodu,
• wpływ na rozwój układu nerwowego u dziecka,
• zwiększone ryzyko powikłań ciąży, takich jak poród przedwczesny czy niska masa urodzeniowa.

Warto podkreślić, że wczesne rozpoznanie i prawidłowe prowadzenie niedoczynności tarczycy znacząco zmniejsza ryzyko dla płodu. U kobiet w ciąży, u których szybko wyrównano stężenie hormonów tarczycy, rozwój dziecka w większości przypadków przebiega prawidłowo.

Jak rozpoznaje się choroby tarczycy w ciąży?

Rozpoznanie chorób tarczycy w ciąży opiera się przede wszystkim na badaniach laboratoryjnych, które pozwalają ocenić czynność tarczycy już na wczesnym etapie ciąży. Podstawowym parametrem jest stężenie TSH, interpretowane zawsze w odniesieniu do norm właściwych dla danego trymestru. Sam wynik TSH nie jest jednak wystarczający do pełnej oceny pracy tarczycy w czasie ciąży.

W diagnostyce chorób tarczycy w ciąży wykorzystuje się:

• FT4 – wolną frakcję tyroksyny, kluczową dla oceny, czy dochodzi do niedoboru hormonów tarczycy,
• FT3 – pomocniczo, w wybranych sytuacjach klinicznych,
• przeciwciała przeciwtarczycowe – szczególnie przy podejrzeniu choroby Hashimoto lub choroby Gravesa-Basedowa,
• USG tarczycy – gdy istnieje podejrzenie zapalenia tarczycy, zmian strukturalnych lub guzków.

U kobiet w ciąży z rozpoznaną niedoczynnością tarczycy lub innymi chorobami tarczycy zaleca się regularną kontrolę stężenia TSH, zwykle co 4 tygodnie, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży. Pozwala to szybko wychwycić zmiany wymagające korekty postępowania.

Interpretacja wyników badań w ciąży wymaga doświadczenia i uwzględnienia etapu ciąży, dlatego w przypadku nieprawidłowości ciężarna powinna pozostawać pod opieką lekarza prowadzącego lub specjalisty endokrynologii.

Jak wygląda leczenie tarczycy w ciąży?

Podstawą leczenia niedoczynności tarczycy w ciąży jest lewotyroksyna, czyli syntetyczna tyroksyna. Jest to hormon identyczny z tym, który naturalnie produkuje tarczyca, dlatego jego stosowanie jest uznawane za bezpieczne w ciąży. Leczenie ma na celu uzupełnienie niedoboru hormonów tarczycy i zapewnienie ich odpowiedniego stężenia zarówno dla organizmu ciężarnej, jak i dla płodu.

U kobiet, które chorowały na niedoczynność tarczycy jeszcze przed zajściem w ciążę, często zachodzi potrzeba zwiększenia dawki leku już na początku ciąży. Wynika to z rosnącego zapotrzebowania na hormony tarczycy oraz zmian w ich metabolizmie. Z kolei niedoczynność tarczycy rozpoznana dopiero w trakcie ciąży wymaga jak najszybszego wdrożenia farmakoterapii.

Skuteczność leczenia ocenia się na podstawie:

• regularnych kontroli stężenia TSH,
• oznaczeń FT4,
• dostosowywania dawki leku w poszczególnych trymestrach ciąży.

W przypadku innych chorób tarczycy, takich jak nadczynność tarczycy, leczenie przebiega inaczej i zawsze wymaga indywidualnej oceny ryzyka i korzyści. Dobór leków i dawek musi uwzględniać zarówno bezpieczeństwo ciężarnej, jak i rozwijającego się dziecka.

Badania nad tarczycą w ciąży

Związek między funkcjonowaniem tarczycy a przebiegiem ciąży był przedmiotem badań od dawna, jednak dopiero w XX wieku zaczęto dokładniej opisywać rolę hormonów tarczycy w rozwoju mózgu płodu oraz wprowadzać badania przesiewowe. Hormony tarczycy uznano za istotne dla prawidłowego rozwoju neurologicznego, szczególnie we wczesnej ciąży. W ostatnich dekadach liczne badania analizowały zależność między niedoborem hormonów tarczycy u ciężarnych a ryzykiem zaburzeń neurorozwojowych u dzieci.

W 2018 roku opublikowano obszerny przegląd systematyczny i metaanalizę obejmującą 39 publikacji (37 badań obserwacyjnych i 2 randomizowane), których celem była ocena tego związku oraz skuteczności leczenia lewotyroksyną w ciąży. Wyniki wskazały, że subkliniczna niedoczynność tarczycy i hipotyroksynemia u matki wiązały się ze zwiększonym ryzykiem niepełnosprawności intelektualnej u potomstwa. Nie wykazano natomiast związku z ADHD, a dane dotyczące autyzmu pozostały niejednoznaczne. Leczenie lewotyroksyną rozpoczęte między 8. a 20. tygodniem ciąży nie zmniejszało ryzyka niskiego ilorazu inteligencji u dzieci. Autorzy podkreślili dobrą jakość badań, ale także dużą niejednorodność wyników, wskazując na brak jednoznacznych dowodów skuteczności farmakoterapii w zapobieganiu tym zaburzeniom [1].

Tarczyca w ciąży | Podsumowanie

W przypadku niedoczynności tarczycy w ciąży kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie i regularna kontrola hormonów, ponieważ zapotrzebowanie organizmu zmienia się w bardzo szybko. Prawidłowo prowadzona diagnostyka i leczenie pozwalają w większości przypadków na bezpieczny przebieg ciąży i prawidłowy rozwój dziecka. Warto pamiętać, że nawet niewielkie odchylenia od normy wymagają uwagi, i przynajmniej okresowego monitorowania pod okiem lekarza. Świadome podejście do zdrowia tarczycy to realne wsparcie zarówno dla Ciebie, jak i dla dziecka

FAQ

Jaką rolę odgrywa choroba Hashimoto w ciąży?

Choroba Hashimoto jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy u kobiet w ciąży. Samo rozpoznanie Hashimoto nie wyklucza prawidłowego przebiegu ciąży, jednak zwiększa ryzyko rozwoju lub nasilenia niedoczynności tarczycy w trakcie ciąży. Dlatego u kobiet z Hashimoto szczególnie ważna jest regularna kontrola TSH i hormonów tarczycy oraz odpowiednie leczenie.

Czy tarczyca wraca do normy po ciąży?

U części kobiet praca tarczycy wraca do normy po ciąży, zwłaszcza jeśli zaburzenia miały charakter przejściowy i nie były związane z chorobą autoimmunologiczną. U innych, szczególnie z Hashimoto, niedoczynność tarczycy może utrzymywać się także po porodzie i wymagać dalszego leczenia. Okres poporodowy to czas, w którym zaleca się ponowną ocenę czynności tarczycy.

Jak monitorować tarczycę w ciąży?

W praktyce klinicznej nie ocenia się „wielkości tarczycy”, lecz stężenie TSH i hormonów tarczycy. Za wartości prawidłowe uznaje się orientacyjnie:

• do 2,5 mIU/l w pierwszym trymestrze ciąży,
• do 3,0 mIU/l w II i III trymestrze.
  Interpretacja wyników zawsze powinna uwzględniać trymestr ciąży oraz zalecenia lekarza.

Czy z niedoczynnością tarczycy można urodzić zdrowe dziecko?

Tak. W przypadku niedoczynności tarczycy, która jest wcześnie rozpoznana i prawidłowo leczona, ciąża może przebiegać prawidłowo, a dziecko może rozwijać się bez zaburzeń. Kluczowe znaczenie ma szybkie wyrównanie hormonów tarczycy i ich regularna kontrola przez cały okres ciąży.

Jak uregulować tarczycę w ciąży?

W ciąży koryguje poziom hormonów tarczycy. W przypadku podwyższonego TSH stosuje się leczenie lewotyroksyną, a jego dawkę dostosowuje lekarz na podstawie wyników badań. Samodzielne działania, dieta czy suplementy nie zastępują leczenia i nie powinny być stosowane bez konsultacji medycznej.

Zobacz także

Problemy z zajściem w ciążę a odporność – jak układ immunologiczny wpływa na płodność?

Problemy z tarczycą a cholesterol – co warto wiedzieć?

Hashimoto – objawy, przyczyny i metody leczenia

Bibliografia

1. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29325223/