Czy witamina B odstrasza komary?

min. czytania

Witamina B1 nie odstrasza komarów. Mimo że ta rada krąży od 1943 roku i jest powtarzana przez wiele osób, żadne kontrolowane badanie nigdy nie potwierdziło jej skuteczności. Mit przetrwał głównie dzięki anegdotom i przekazywanym z pokolenia na pokolenie „domowym sposobom”. Zobacz, skąd się wziął, co rzeczywiście przyciąga komary i które metody mają potwierdzoną skuteczność.

Skąd wziął się mit o witaminie B1 (tiaminie) na komary?

Mit o witaminie B1 odstraszającej komary pojawił się już w latach 40. XX wieku. Jeden z amerykańskich lekarzy zauważył, że część pacjentów przyjmujących tiaminę twierdziła, że po suplementacji była rzadziej gryziona przez komary. Informacja szybko zaczęła krążyć jako „naturalny sposób” na owady i z czasem rozprzestrzeniła się na całym świecie.

Problem w tym, że były to wyłącznie pojedyncze obserwacje, a kolejne kontrolowane badania nie potwierdziły takiego działania. Mimo to mit przetrwał do dziś i regularnie wraca w sezonie letnim – głównie dlatego, że jest prosty, naturalny i brzmi wiarygodnie.

Co faktycznie przyciąga komary?

Komary nie atakują losowo. Wybierają osobę na podstawie konkretnych sygnałów chemicznych i fizycznych. Dlatego jednych gryzą, a innych w tej samej grupie nie ruszają. Największe znaczenie mają:

• Dwutlenek węgla – komary wykrywają zmiany jego stężenia z odległości nawet 20–30 metrów. Im więcej wydychasz (wysiłek, ciąża, większa masa ciała), tym łatwiej cię znaleźć.
• Kwasy karboksylowe na skórze – jedne z najsilniejszych sygnałów zapachowych, produkowane przez bakterie żyjące na skórze.
• Kwas mlekowy, kwas moczowy i amoniak – uwalniane w pocie, szczególnie po wysiłku fizycznym.
• Ciepło i wilgoć skóry – sygnał obecności krwi, na który komary reagują z bliska.
• Skład bakterii skórnych – Twój mikrobiom wpływa na to, jak „pachniesz” dla komara.
• Grupa krwi – badania sugerują, że osoby z grupą 0 są gryzione częściej niż osoby z grupą A.

Dwutlenek węgla działa jak światło latarni morskiej – naprowadza komara z daleka. Gdy podleci bliżej, finalną decyzję podejmuje już na podstawie zapachu skóry i ciepła ciała. Dlatego dwie osoby siedzące obok siebie mogą być atakowane z zupełnie różną intensywnością.

Naturalne sposoby na komary – co działa zamiast witaminy B?

Skoro suplementy z witaminą B nie działają, co rzeczywiście może pomóc? Wśród naturalnych substancji najlepiej przebadany jest olejek z eukaliptusa cytrynowego wzbogacony o składnik aktywny PMD (p-mentano-3,8-diol). To jedyny naturalny repelent rekomendowany przez amerykańskie CDC. Przy odpowiednim stężeniu jego skuteczność może być porównywalna z niższymi stężeniami DEET i utrzymywać się nawet kilka godzin.

Działanie odstraszające wykazują też:

• olejek citronellowy,
• olejek goździkowy,
• olejek eukaliptusowy,
• olejek z kopru włoskiego,
• olejek bazyliowy.

Niestety, większość naturalnych olejków bardzo szybko paruje ze skóry. W praktyce oznacza to zwykle 30–120 minut ochrony i konieczność częstej reaplikacji.

Ważne jest też rozróżnienie między zwykłym olejkiem eterycznym z eukaliptusa cytrynowego a preparatami zawierającymi PMD. To właśnie PMD odpowiada za potwierdzone działanie odstraszające – surowy olejek eteryczny nie działa tak skutecznie i nie powinien być traktowany jako jego odpowiednik.

Naturalne repelenty mogą sprawdzić się podczas krótkiego spaceru czy wieczoru na tarasie, ale w miejscach o dużej liczbie komarów lub ryzyku chorób tropikalnych ich skuteczność jest ograniczona.

Co jeszcze pomaga odstraszać komary?

Najskuteczniejsze repelenty to DEET, ikarydyna (pikarydyna) oraz preparaty z PMD pozyskiwanym z eukaliptusa cytrynowego. Działają dlatego, że zakłócają receptory węchowe komarów i utrudniają im lokalizację człowieka. W praktyce zapewniają znacznie lepszą ochronę niż suplementy czy większość domowych sposobów.

Dobrze działa też ograniczanie sygnałów, które przyciągają komary:

• Prysznic po wysiłku – zmywa kwas mlekowy i pot, redukując zapach przyciągający komary.
• Jasna, luźna odzież – komary lepiej reagują na ciemne sylwetki, a luźne ubrania utrudniają ukłucie.
• Wentylator na tarasie – komary są słabymi lotnikami; ruch powietrza utrudnia im podejście i rozprasza dwutlenek węgla wokół Ciebie.
• Unikanie godzin największej aktywności – najwięcej komarów pojawia się o zmierzchu i świcie.
• Eliminacja stojącej wody – podstawki pod doniczki, wiadra czy niedrożne rynny są miejscem rozwoju larw.
• Moskitiery – jedna z najprostszych i najskuteczniejszych metod ochrony podczas snu.

Najlepsze efekty daje połączenie repelentu z prostymi metodami ograniczającymi kontakt z komarami – szczególnie wieczorem i w pobliżu wody.

CBD a komary – czy konopie mogą pomóc?

CBD nie odstrasza komarów po przyjęciu doustnym. Nie ma badań potwierdzających takie działanie. Mechanizm wygląda podobnie jak w przypadku witaminy B1: suplement nie zmienia zapachu skóry w sposób, który odstraszałby owady.

Warto jednak rozróżnić olej CBD i olejek eteryczny z konopi przemysłowych. To dwa zupełnie różne produkty o innym składzie i właściwościach. Olejek eteryczny zawiera głównie terpeny, takie jak kariofilen, mircen czy alfa-pinen, którym przypisuje się działanie wobec larw komarów w warunkach laboratoryjnych. Nie oznacza to jednak, że posmarowanie skóry olejem CBD odstraszy komary podczas wieczoru na tarasie – takiego efektu nie potwierdzono u ludzi.

CBD może natomiast pomóc po ukąszeniu. Ugryzienie komara wywołuje miejscowy stan zapalny, świąd i zaczerwienienie, a kannabidiol wykazuje działanie przeciwzapalne i łagodzące. Preparaty z CBD stosowane miejscowo mogą więc zmniejszać dyskomfort i swędzenie, choć nie działają jak repelent.

Badania nad witaminą B na komary

Witamina B1 od lat uchodzi za domowy sposób na komary. Według tej teorii suplementacja zmienia zapach skóry, zmniejszając jej atrakcyjność dla owadów. Badania nie potwierdzają jednak skuteczności tej metody. Wskazują natomiast, że znaczenie mają zapach skóry, jej mikrobiom, wydychany dwutlenek węgla i temperatura ciała. Potwierdzono również wpływ alkoholu, ciąży oraz koloru ubrań na częstotliwość ukąszeń.

Komary reagują na związki chemiczne wydzielane przez skórę oraz powstające pod wpływem jej mikrobiomu. Indywidualny profil zapachowy może więc sprawiać, że jedne osoby są kąsane częściej niż inne. Owady wykorzystują też temperaturę ciała i wydychany dwutlenek węgla. O ich przyciąganiu decyduje połączenie tych bodźców [1].

Olejek z eukaliptusa cytrynowego należy do najlepiej przebadanych naturalnych środków odstraszających komary. Zawarty w nim PMD działa repelencyjnie wobec różnych gatunków tych owadów. Preparaty z tym związkiem mogą chronić przez kilka godzin, a w części analiz ich skuteczność była porównywalna z niższymi stężeniami DEET. Efekt zależy jednak od stężenia preparatu i warunków środowiskowych. Działanie olejku polega na zakłócaniu rozpoznawania człowieka przez komary na podstawie zapachu [2].

Citronella może odstraszać komary dzięki lotnym związkom, takim jak cytronellal, geraniol i citronellol. Wpływają one na receptory zapachowe owadów, maskując zapach skóry i zakłócając odbiór bodźców chemicznych, co utrudnia lokalizację człowieka. Badania wskazują, że citronella może ograniczać liczbę ukąszeń, ale chroni zwykle krócej niż repelenty chemiczne. Jej skuteczność zależy od stężenia i warunków otoczenia. Olejek szybko odparowuje, dlatego wymaga częstszej aplikacji [3].

FAQ

Ile witaminy B1 brać na komary?

Żadna dawka witaminy B1 nie odstrasza komarów. W badaniach klinicznych testowano dawki od 50 mg do 1000 mg dziennie – bez efektu odstraszającego. 

Która witamina B na komary i kleszcze?

Żadna witamina z grupy B nie odstrasza komarów ani kleszczy. Mit dotyczy głównie tiaminy (B1), ale przebadano też B6 i kompleks witamin B – bez rezultatu. Na kleszcze najskuteczniejsze są: pikarydyna 20%, DEET 30% lub permetryna nanoszona na odzież. Po powrocie z lasu sprawdź skórę i ubrania w ciągu 24 godzin. 

Czy olej CBD pomaga na ugryzienia komarów?

CBD aplikowane na skórę może łagodzić świąd i stan zapalny po ugryzieniu dzięki działaniu przeciwzapalnemu i modulacji reakcji histaminowej. CBD nie zapobiega ukąszeniom – działa dopiero na ich skutki.

Jakiego zapachu boją się komary?

Komary unikają zapachu citronelli, eukaliptusa cytrynowego (PMD), goździka, bazylii, mięty pieprzowej i eukaliptolu obecnego w szałwii i eukaliptusie. Skuteczność olejków eterycznych jest jednak krótka – 30–120 minut w zależności od stężenia – i wymaga regularnej reaplikacji. To rozwiązanie na krótki spacer, nie na całodzienną wyprawę. 

Czy grupa krwi ma wpływ na to, jak często gryzą komary?

Tak. Badania sugerują, że osoby z grupą krwi 0 są gryzione częściej niż osoby z grupą A. Wynika to prawdopodobnie z faktu, że część ludzi wydziela przez skórę i pot antygeny swojej grupy krwi, które mogą być rozpoznawane przez komary jako dodatkowy sygnał chemiczny.

Zobacz także

Czy dzieci potrzebują suplementacji witaminy z grupy B?

Terpeny – właściwości i zastosowanie

Alergeny w kosmetykach. Poznaj listę najczęstszych!

Bibliografia

1. Bello JE, Cardé RT. Compounds from human odor induce attraction and landing in female yellow fever mosquitoes (Aedes aegypti). Sci Rep. 2022 Sep 21;12(1):15638. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9492692/  
2. Carroll SP, Loye J. PMD, a registered botanical mosquito repellent with deet-like efficacy. J Am Mosq Control Assoc. 2006 Sep;22(3):507-14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17067054/  
3. Kongkaew C, Sakunrag I, Chaiyakunapruk N, Tawatsin A. Effectiveness of citronella preparations in preventing mosquito bites: systematic review of controlled laboratory experimental studies. Trop Med Int Health. 2011 Jul;16(7):802-10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21481108/