Co dają grzyby w diecie i które gatunki warto wybierać?
min. czytania
Grzyby dostarczają błonnika, części witamin i składników mineralnych, a przy tym mają niewielką wartość energetyczną. Pieczarki, boczniaki, kurki i borowiki różnią się składem oraz zastosowaniem, dlatego najlepiej urozmaicać gatunki zamiast opierać dietę na jednym z nich. Warto też odróżnić grzyby jedzone jako żywność od reishi, chagi czy soplówki jeżowatej, które częściej występują w ekstraktach.
Spis treści
Czy grzyby mają wartości odżywcze?
Tak. Grzyby składają się w dużej części z wody, ale jednocześnie dostarczają błonnika, białka oraz części witamin i składników mineralnych. Świeże gatunki mają zwykle około 20–40 kcal i 2–3 g białka w 100 g.
W grzybach znajdziesz m.in. witaminy z grupy B, potas, miedź i selen. Zawierają też beta-glukany, czyli rodzaj złożonych węglowodanów obecnych w ich ścianach komórkowych, oraz ergotioninę – naturalny związek zawierający siarkę.
Takie witaminy i składniki mineralne jak potas, miedź czy witaminy z grupy B pochodzą jednak także z wielu innych produktów. Grzyby najlepiej więc traktować jako jedno z kilku źródeł tych składników w urozmaiconej diecie.
Co daje regularne jedzenie grzybów?
Regularne jedzenie grzybów może zwiększać podaż błonnika, potasu i części witamin z grupy B, a przy tym pomagać zwiększyć objętość posiłku bez dużego wzrostu kaloryczności.
Mają jeszcze jedną przydatną cechę: intensywny smak umami. Jest to jeden z podstawowych smaków, obok słodkiego, kwaśnego, słonego i gorzkiego. Za jego odczuwanie odpowiadają m.in. glutaminian i niektóre nukleotydy obecne w grzybach.
Umami sprawia, że zupa, sos czy danie z kaszą może smakować intensywnie nawet bez dużej ilości soli i tłustych dodatków. Szczególnie mocny smak mają grzyby suszone – niewielka ilość borowików lub shiitake potrafi zmienić całe danie.
Czy zatem większa porcja zawsze będzie lepsza? Nie. Grzyby zawierają chitynę, której człowiek nie trawi, dlatego duża ilość może u części osób skończyć się uczuciem ciężkości zamiast przyjemnej sytości.
Które grzyby warto wybierać do codziennej diety?
Wybór zależy bardziej od tego, co chcesz przygotować.
- Pieczarki – uniwersalne i dostępne przez cały rok. Pasują do jajek, sosów, farszów, zapiekanek i dań jednogarnkowych.
- Boczniaki – mają zwartą, mięsistą strukturę. Dobrze sprawdzają się w burgerach, gulaszach i daniach bezmięsnych.
- Shiitake – wyróżniają się mocnym smakiem umami. Możesz dodawać je do bulionów, sosów, makaronów i dań inspirowanych kuchnią azjatycką.
- Borowiki – cenione przede wszystkim za aromat. Po wysuszeniu wystarcza ich niewiele, aby nadać potrawie intensywny grzybowy smak.
- Kurki – sezonowe, zwarte i lekko sprężyste. Pasują do jajek, kasz oraz prostych sosów.
Zmiana pieczarek na boczniaki albo wykorzystanie jesienią kurek i borowików to prosty sposób na urozmaicenie tych samych potraw.
Czy grzyby mogą być źródłem witaminy D?
Grzyby mogą dostarczać witaminy D2, ale jej ilość zależy od ekspozycji na promieniowanie ultrafioletowe. Dlatego nawet dwa produkty należące do tego samego gatunku mogą różnić się jej zawartością.
W grzybach znajduje się ergosterol, który pod wpływem promieniowania UV może przekształcać się w witaminę D2. Dodatkowa ekspozycja na UV może więc wyraźnie zwiększać jej zawartość, np. w specjalnie naświetlanych pieczarkach.
Grzyby nie zastępują suplementacji witaminy D, jeśli jest ona zalecana. Ilość dostarczana z dietą może być bardzo różna, a potrzeba suplementacji zależy od wieku, ekspozycji na słońce i indywidualnej sytuacji.
Czy grzyby sprawdzają się podczas odchudzania?
Tak, mogą ułatwiać komponowanie posiłków podczas redukcji, ponieważ zawierają dużo wody i mają małą gęstość energetyczną. Najlepiej wykorzystać je do zwiększenia objętości dania albo zastąpienia części bardziej kalorycznego składnika.
Możesz np. dodać więcej pieczarek do farszu, wykorzystać boczniaki w gulaszu albo połączyć grzyby z kaszą i warzywami. Duża porcja nie musi wtedy oznaczać dużej liczby kalorii.
A co, jeśli pieczarki usmażysz na dużej ilości masła i dodasz do sosu ze śmietaną? Wtedy kaloryczność całego dania wyraźnie rośnie. Podczas redukcji liczą się więc nie tylko same grzyby, ale też dodatki i sposób ich przygotowania.
Grzyby nie powodują utraty tkanki tłuszczowej. Ich zaletą jest możliwość zwiększenia objętości i różnorodności posiłku bez znacznego zwiększania jego wartości energetycznej.
Czy grzyby są ciężkostrawne?
Grzyby mogą być ciężkostrawne, szczególnie w większej ilości. Jednym z powodów jest chityna – składnik ścian komórkowych, którego ludzki organizm nie trawi.
U części osób po dużej porcji pojawia się uczucie pełności, ciężkości lub wzdęcia. Dodatkowym obciążeniem może być duża ilość tłuszczu, dlatego smażone grzyby ze śmietanowym sosem bywają gorzej tolerowane niż niewielka porcja grzybów duszonych.
Obróbka cieplna zmiękcza strukturę grzybów, ale nie usuwa chityny. Jeśli masz wrażliwy przewód pokarmowy, zacznij od małej ilości i dokładnie rozdrabniaj grzyby.
Jak przygotować grzyby, żeby dobrze wykorzystać ich smak i składniki?
Grzyby można przygotowywać na kilka sposobów, zależnie od gatunku i potrawy.
Duszenie i gotowanie sprawdza się w sosach oraz zupach. Część składników rozpuszczalnych w wodzie przechodzi do płynu, dlatego wywar również warto wykorzystać.
Pieczenie pozwala uzyskać intensywny smak bez dużej ilości tłuszczu. Szczególnie dobrze sprawdza się przy boczniakach i pieczarkach.
Krótkie smażenie daje charakterystyczny aromat i rumienienie. Ilość użytego tłuszczu może jednak znacznie zmienić kaloryczność dania.
Suszenie mocno koncentruje smak. W suszonych grzybach zmienia się również profil związków odpowiadających za umami, dlatego kilka kawałków może wystarczyć do całego garnka zupy lub sosu.
Świeże grzyby wykorzystuj możliwie szybko po zakupie lub zbiorze. Nie przechowuj ich długo w szczelnej foliowej torbie, w której łatwo gromadzi się wilgoć.
Czy dzieci mogą jeść grzyby?
Grzyby hodowlane, np. pieczarki i boczniaki, można wprowadzać podczas rozszerzania diety dziecka. Nie muszą być jednym z pierwszych produktów, a na początek wystarczy niewielka ilość dobrze rozdrobnionego i ugotowanego grzyba.
Inaczej należy traktować gatunki dziko rosnące. W polskich zaleceniach prewencyjnie nie rekomenduje się grzybów leśnych dzieciom do 12. roku życia. Powodem jest przede wszystkim ryzyko pomyłki gatunku i ciężkiego zatrucia.
U młodszych dzieci dochodzi jeszcze kwestia strawności. Chityna może utrudniać tolerowanie większej porcji, dlatego nawet w przypadku pieczarek czy boczniaków lepiej zacząć od niewielkiej ilości.
Kiedy lepiej nie jeść grzybów?
Grzybów nie jedz, jeśli są zapleśniałe, nadpsute albo nie masz pewności, jaki gatunek został zebrany. Obróbka cieplna nie sprawia, że trujący lub zepsuty grzyb staje się bezpieczny.
Ograniczenie może być potrzebne również wtedy, gdy grzyby wyraźnie nasilają ból brzucha, wzdęcia lub uczucie ciężkości. Przy diecie lekkostrawnej większe porcje zwykle nie są dobrym wyborem.
Przy chorobach przewodu pokarmowego, wątroby, pęcherzyka żółciowego lub trzustki grzyby mogą być ograniczane, jeśli zalecona dieta ma być lekkostrawna. Szczególną ostrożność zachowaj też przy grzybach dziko rosnących w diecie dzieci oraz w ciąży.
-
Ekstrakt z grzybów Chaga 400 mg - 40% polisacharydów, 30% beta-glukanów
Pierwotna cena wynosiła: 75.99 zł.60.79 złAktualna cena wynosi: 60.79 zł.Najniższa cena z ostatnich 30 dni to: 60.79 zł
Grzyby spożywcze a grzyby witalne – czy to to samo?
Nie. Pieczarki, boczniaki, borowiki czy kurki wykorzystujesz głównie jako żywność, natomiast grzyby witalne takie jak reishi, chaga, soplówka jeżowata czy cordyceps częściej występują w formie ekstraktów, proszków i kapsułek.
Ekstrakty z tych gatunków różnią się składem od zwykłej porcji świeżych grzybów i mogą zawierać skoncentrowane ilości polisacharydów, w tym beta-glukanów. Skład zależy od gatunku, części grzyba i sposobu przygotowania ekstraktu.
Soplówka, reishi czy chaga nie zastępują pieczarek lub boczniaków w codziennej diecie. Produkty z ich ekstraktami należy traktować jako odrębną formę, a nie odpowiednik porcji zwykłych grzybów spożywczych.
Co mówią badania?
Grzyby leśne zawierają składniki mineralne i związki bioaktywne, których właściwości są przedmiotem badań naukowych. Sama obecność tych substancji nie oznacza jednak potwierdzonych korzyści zdrowotnych. Znaczenie mają również ich ilość, biodostępność oraz wielkość spożywanej porcji.
W badaniu grzybów z północno-wschodniej Polski wykazano obecność miedzi, manganu, selenu i cynku, których zawartość różniła się między gatunkami. Selen wspiera funkcjonowanie tarczycy i ochronę antyoksydacyjną, cynk uczestniczy w pracy układu odpornościowego i gojeniu ran, miedź w metabolizmie żelaza, a mangan w działaniu enzymów antyoksydacyjnych. Grzyby mogą uzupełniać podaż tych składników, ale nie powinny być ich jedynym źródłem [1].
Metaanaliza 17 badań obserwacyjnych wykazała, że osoby spożywające najwięcej grzybów miały o 34% niższe względne ryzyko nowotworów niż osoby jedzące ich najmniej. W przypadku raka piersi różnica wynosiła 35%. Potencjalne znaczenie przypisuje się m.in. ergotioninie i innym związkom bioaktywnym. Wyniki wskazują jednak na zależność, a nie dowodzą, że spożywanie grzybów zapobiega nowotworom [2].
Grzyby mogą również wspierać kontrolę masy ciała, gdy zastępują bardziej kaloryczne produkty. W rocznym badaniu z udziałem 73 osób z otyłością zastępowanie czerwonego mięsa grzybami wiązało się z większą redukcją masy ciała, obwodu talii i tkanki tłuszczowej. Różnica w utracie masy ciała względem grupy kontrolnej wynosiła około 3,2 kg. Inne badanie z udziałem 32 osób wykazało większą sytość i mniejsze uczucie głodu po śniadaniu z pieczarkami niż po porównywalnym pod względem białka posiłku mięsnym [3].
FAQ
Czy grzyby można jeść codziennie?
Grzyby mogą pojawiać się w jadłospisie regularnie, jeśli dobrze je tolerujesz. Nie trzeba jednak jeść ich codziennie, bo większe znaczenie ma różnorodność całej diety. Wielkość porcji najlepiej dopasować do własnej tolerancji.
Które grzyby mają najwięcej białka?
Wśród popularnych świeżych grzybów pieczarki i boczniaki dostarczają około 3 g białka w 100 g. Różnice między świeżymi gatunkami są jednak niewielkie, dlatego grzybów nie warto traktować jako głównego źródła białka. Suszone grzyby mają więcej białka w przeliczeniu na 100 g głównie dlatego, że usunięto z nich większość wody.
Czy grzyby są zdrowe na jelita?
Grzyby dostarczają błonnika i beta-glukanów, które mogą być wykorzystywane przez mikrobiotę jelitową. Nie każdy będzie jednak tolerował je równie dobrze. Chityna może u części osób nasilać uczucie pełności, wzdęcia lub dyskomfort, dlatego przy wrażliwych jelitach lepiej zacząć od niewielkiej porcji.
Czy grzyby można jeść przy cukrzycy?
Tak. Świeże grzyby zawierają niewiele węglowodanów i mają niewielką wartość energetyczną, dlatego mogą być elementem diety przy cukrzycy. Większe znaczenie dla poziomu glukozy ma zwykle to, z czym je podasz – np. ilość pieczywa, makaronu, panierki czy słodkiego sosu.
Czy grzyby są zdrowe na wątrobę?
Grzyby nie oczyszczają ani nie regenerują wątroby. Przy zdrowej wątrobie mogą być zwykłym elementem urozmaiconej diety. W niektórych chorobach wątroby stosuje się jednak dietę lekkostrawną, a wtedy grzyby mogą być ograniczane ze względu na ich gorszą strawność i indywidualną tolerancję. Ograniczenie wynika wtedy głównie ze strawności grzybów, a nie z ich bezpośredniego działania na wątrobę.
Zobacz także
Jakie produkty wspierają odporność przed jesienią?
Soplówka jeżowata (lion’s mane) – właściwości, zastosowanie i działania niepożądane
Bibliografia
- Mirończuk-Chodakowska I, Socha K, Zujko ME, Terlikowska KM, Borawska MH, Witkowska AM. Copper, Manganese, Selenium and Zinc in Wild-Growing Edible Mushrooms from the Eastern Territory of „Green Lungs of Poland”: Nutritional and Toxicological Implications. Int J Environ Res Public Health. 2019 Sep 26;16(19):3614. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31561596/
- Ba DM, Ssentongo P, Beelman RB, Muscat J, Gao X, Richie JP. Higher Mushroom Consumption Is Associated with Lower Risk of Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies. Adv Nutr. 2021 Oct 1;12(5):1691-1704. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33724299/
- Poddar KH, Ames M, Hsin-Jen C, Feeney MJ, Wang Y, Cheskin LJ. Positive effect of mushrooms substituted for meat on body weight, body composition, and health parameters. A 1-year randomized clinical trial. Appetite. 2013 Dec;71:379-87. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24056209/








Dodaj komentarz